اينكه نور الدين محمود زنگى ارادهء بلاد شمالى كرد . اين بلاد در اختيار قليج ارسلان بود . سرانجام ميانشان صلحى منعقد شد و بهسنا و اطراف آن ، از جمله قلعه‌هايى كه در آن حدود بود ، به نور الدين محمود واگذار شد و همواره در دست نور الدين محمود بود و پس از او در اختيار فرزندش الملك الصالح بود تا آنكه الملك الناصر صلاح الدين يوسف بن ايوب هنگام تصرف بلاد شام بهسنا را نيز به تصرف درآورد و تا آمدن مغول همچنان در اختيار ايوبيان بود ؛ سپس به تصرف مغولان درآمد . . . و بعد از آن تحت اختيار پادشاهان ارمنى سيس قرار گرفت . « 1 » ياقوت مىنويسد : بهسنا دژى بسيار مستحكم دارد و نزديك مرعش و سميساط واقع است و روستاهايى دارد و روستاى آن كيسوم است كه شهر نصر بن شبث خارجى است كه در روزگار مأمون خروج كرد و عبد الله بن طاهر او را كشت . اين شهر بر لبه كوهى بلند واقع بود و امروز از نواحى حلب است . « 2 » به نوشته ابو الفداء قلعه استوار و بلندى است . بوستانها و نهرى كوچك . . . و بازار و روستايى وسيع دارد ، در آن مسجد جامع و منبر است ، شهرى است پرنعمت و ميان آن و سيواس شش روز راه است . قلعه بهسنا از قلاع تسخير ناشدنى است . « 3 » حدث . قلعهء حدث كه به رومى آن را اداتا « 4 » مىگفتند ، در زبان عربى به معناى خبر ، بويژه خبر غم‌انگيز است . « 5 » به نوشتهء بلاذرى ، دژ حدث از جمله مواضعى بود كه در عهد عمر فتح شد و حبيب بن مسلمه از سوى عياض بن غنم آن را فتح كرد . سپس معاويه بر آن تسلط يافت و در عهد بنى اميه درب الحدث گفته شد و براى شگون آن را السّلامه يا درب السلامه مىخواندند ؛ زيرا مسلمانان در آنجا با دشواريهايى روبرو شده بودند . در زمان مروان بن محمد روميان به شهر حدث تاختند و آن را ويران كردند . « 6 » در سال 161 هجرى قمرى حسن بن قحطبه طايى هنگام گذر از بلاد روم شهرهاى ويرانى را ديد . او نزد مهدى عباسى آمد و درباره شهر حدث خبرهايى به وى داد و مهدى را به ساختن آن

--> ( 1 ) . الاعلاق الخطيره فى ذكر امراء الشام و الجزيره ؛ ج اول ، جزء دوم ، ص 116 - 118 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 1 ، ص 516 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 293 . ( 4 ) . Adata ( 5 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 130 . ( 6 ) . فتوح البلدان ؛ ص 273 - 274 .